|
ASANSÖR TARIHI
Insan tarihinin en eski problemlerinden biri de düsey kaldirmadir.
Insanlar bu konuda kaldiraç ile ise baslayip, çikrik benzeri
sistemlerle devam etmisler ve kol güçlerini kullanmislardir.
 Ilk
ciddi anlamda düsey kaldirma sistemlerinin gelisimi, 19. yüzyilda
1850 ve 1860 yillari arasinda, Amerikan Endüstrisi ile çalisan
Ingiltere'deki tekstil fabrikalarina dayanir. Bu gelismeler daha
sonra endüstriden ticarete ve halka transfer olmustur.
1800'lü yillarin baslarinda da bu konuda çesitli fikirler vardi.
Ancak, önemli olan, bu isi ekonomik olarak gerçeklestirmekti. 1880
ve 1890 yillarinda elektrigin kullanimi, düsey tasima
mekanizmalarinin önündeki perdeleri araladi ve isi daha pratik ve
ekonomik hale getirdi.
1790 yili sonlarinda William Strutt, babasinin Ingiltere'deki
fabrikasinin idaresini devraldi. Bu fabrika, Ingiltere tekstil
endüstrisinin 18. yüzyilda teknolojinin ve yeniliklerin lideriydi.
1803 ve 1804 yillarinda William Strutt ilk insan/yük asansör
problemini çözen tasarimi yapti; bu bir kayis kasnak elle tahrik
sistemli bir crane idi
 Sekil
1. William Strutt's crane tasarimi 1812 Elle tahrik
1812 tarihinde Frost tarafindan imal edildi. Çalisma
mekanizmasi, su ana parçalardan ibaretti: Bir fren kasnagi, iki
sabit ve iki serbest kasnak, iki nihayetsiz kayis, bir degistirme
kayisi. Fren kasnagi ortada olmak üzere, her iki yaninda bir sabit
ve bir serbest kasnak bir mil üzerine yerlestirilmistir. Crane, bir
genç tarafindan, bantlar el ile çekilmek suretiyle hareket
ettirilirdi.
Sekil 2. (1848) Henry Waterman'in yük asansörü, Hecker&Brothers
tarafindan New York City'de monte edildi.
Amerikan fabrikalarinda benzer düsey yük kaldirma sitemlerinin
görüldügü kesin tarih bilinmemekle beraber, 1840 yili baslari kabul
edilebilir bir tarihtir. Yük kaldirma sistemi imalatçilarinin
ilklerinden biri olan Waterman, Harper Brothers Publishers için,
tasarimi John B.Corlise'e ait buhar makine tahrikli bir yük asansörü
yapti. Ancak bu ilginç bina 1883'teyandi. Yangin emniyetine dikkat
ederek, buhar kazani, kömür deposu gibi sistemler birbirinden
ayrilarak, 1885'te (sekil 3)'teki yük asansörü devreye verildi. 1886
yilinda Holyoke'de, Parsons Paper Company Mill, benzer bir düsey yük
tasima sistemine sahip oldu.
Elisha Graves Otis isminin bugün, yolcu asansörü ile es anlamli
olmasinin sebebi, onun, zamaninda bir efsane olmasiydi. 1854
Mayisinda, Otis New York Crystal Palace'da “Gelistirilmis
asansör”ünü sergiledi. Tanitim sirasinda, platform yüklendi,
yükseltildi ve sonra aski halati kesilerek, platform serbest düsmeye
birakildi. Kalabaligin bakislari altinda platform düsmedi ve
frenledi. Böylece sistemin emniyetle kullanilabilecegi ispatlandi.
New York Tribune “ilim, endüstri ve bulus” diye baslik atti.
Sekil 4.Elisha Graves Otis “Parasüt deneyi yapilan Asansör” Kesilen
halatin ucu üstte görünüyor.
Yine Kasim 1854'te Scientific American bu sergilemeyi bir örnek
olarak yayimladi.
Avrupa'da da hemen hemen ayni tarihlerde çikrik tipi, su ile, buhar
tribünü ile çalisan benzer denemeler yapildi.
Türkiye'de monte edilmis en eski asansör Pera Palas Otelinde halen
çalismakta olan asansördür. Pera Palas Otelinin yapimi 1881'de
baslamis, otel 1892 Ekim'inde açilmistir. Paris'ten Istanbul'a
Orient Express treni ile gelen yolcular için insa edilen otelin
isletmesi1896'da “compagnie Internationale des Grands Hotel”
tarafindan devralinmistir.
Buga Otis Genel Müdürü SAYIN Bora Gülan, ofisinde 1893 tarihli 1500
USD'lik elyazili, Pera Palas oteline bir adet asansör yapimina ait
kontrat bulundugunu söylemistir.
Sekil 5. Otis Brothers “Yük Asansörü” 1864
Asansör, yapim orjinalligini büyük ölçüde muhafaza etmektedir.
Tasiyici raylar dairesel kesitli taransmisyon çeligidir. Parasüt
frenleri bu ray formuna uygun ve çalisir vaziyettedir. Kuyunun iki
yaninda, içi bos iki dekoratif demir döküm sütun mevcuttur. Bu iki
sütunun içinde karsi agirliklar çalisir. Distan bakildiginda dört
halatli, alttaki makine dairesinden bakildiginda iki halatli
zannedilirse de, aslinda tek halatlidir. Halatin bir ucu, bir
sütunun içindeki agirligin üzerinden baslar, üstteki makara
dairesine çikar, asagiya makine dairesine iner, tahrik kasnagindan
geçip makara dairesine çikar, oradan kabin altina iner ve tekrar
dairesine çikar, yardimci kasnaklardan geçip, makine dairesine iner,
tahrik kasnaginin ikinci kanalindan geçer, makara dairesindeki diger
yardimci kasnaklardan geçtikten sonra, ikinci kolonun içindeki karsi
agirliginin üzerine iner ve baglanir
Sekil 6. Miller Patent Hoisting Machine 1868
TÜRK ASANSÖR TARIHI
Son 10 yilda Türk Asansör sektöründe yurtdisindan tedarik edilen
kompenantlarin Almanya, Italya, Ispanya agirlikli oldugunu
görüyoruz.Ancak yine son 10 yilda Türk Asansör sanayi büyük bir
atilim gerçeklestirerek yeniden yapilandi. Firmalarin egilimleri
kalite yönetim sisteminden baslayarak daha kaliteli imalat ve
kaliteli hizmet anlayisina büründü. Nitekim, bahsi geçen süre
zarfinda Türk Asansör sanayicileri uluslararasi asansör fuarlarinda
boy göstermeye basladilar.Bunun neticesinde çok uluslu sirketlerle
kurulan ortaliklar ülkemizdeki bu alanda yapilan yatirimlari da
çogaltti. Bugün Türk asansör sanayinde yer alan firmalarin pek çogu
dünyanin pek çok bölgesine ihracat yapabilme kabiliyetine eristi.
Gerek ülke içindeki konut ihtiyaci ve buna bagli olarak olusacak
olan büyük potansiyel gerekse ülkemizin cografi konumu nedeniyle
sagladigi avantaj Türk asansör sektörünü önümüzdeki 20 yil zarfinda
çok önemli kilmaktadir.Asansör sektörü 9516 EC sayili asansör
direktifinin iç mevzuatina dahil ederek güvenlige de ne kadar önem
verdigini göstermistir. Bugün ülkemizde pek çok firma Liftinstituut
gibi onaylanmis kuruluslardan CE sertifikasini almis bulunmaktadir.
Yine ülkemizdeki taahhüt firmalari özellikle Türki Cumhuriyetler
basta olmak üzere Vietnam'dan Afganistan'a, Iran'dan Polonya'ya
uzanan genis bir cografyada asansör tesis etmektedir. Yine son 10
yilda üniversite sanayi oda isbirligi artmis, pek çok panel, kongre
ve toplanti bu baglamda düzenlenmistir. Nitekim 2004 yilinda ELEVCON
Kongresi Istanbul'da düzenlenmistir.27-29 Nisan 2004 tarihinde
Çiragan Sarayi'nda düzenlenen kongreye dünyanin dörtbir yanindan
büyük asansör firmalarinin temsilcileri katilmis ve bildirilerini
sunmuslardir. Bu da uluslararasi camianin Türk Asansör sektörünene
denli büyük önem verdiginin göstergelerinden biridir.Su an ülkemizde
yaklasik olarak 150 bin asansör tesis edilmis bulunmaktadir.
2004-2005 yilinda tesis edilen asansör sayisi yaklasik olarak 8 bin
civarindadir.Bu sayinin önümüzdeki yillarda 10 bini geçecegi tahmin
edilmektedir. Ülkemizde asansör sektöründe faaliyet gösteren
sirketlerin sayisi taahhüt, imalat, montaj yaklasik
1500'dür.Sektörde çalisan insan sayisi ise yaklasik 12 bin
civarindadir. Türk asansör sektörünün en etkin ili ise Istanbul'dur.
Son yillarda özellikle Wittur gibi firmalar kalitenin her alanda
artmasina dogrudan etki etmistir. Alman menseili firmalarin yanisira
Yunanistan'dan Kleeman gibi firmalarin son dönemlerde etkinliklerini
arttirdigini görüyoruz. Ne yazik ki Türk asansör pazarinda Ispanyol
firmalarinin etkisi bu dönemde zayif kalmistir. Geçtigimiz yillarda
Macpuarsa Türkiye'ye giris yapti fakat umdugu gelisimi gösteremedi.
Yine Fermator firmasinin Türkiye'de çesitli kanallarla
kompenantlarini pazarlama çabalarinin zayif kaldigini görüyoruz.
Alicilarin karar verme konusundaki öncelikleri degisen trende bagli
olarak öncelikle kalite ve hizmetin veya kompenantin ekonomik
olmasidir. Yine satis sonrasi hizmette beklentilerin arttigini
görmekteyiz.Netice olarak tahminin ötesinde herkesin üzerinde
hemfikir oldugu tespit, Türkiye'nin önümüzdeki 10 yil zarfinda
Avrupa, Balkanlar, Orta Asya, Orta Dogu ve Afrika'yi kapsayan
bölgede gerek üretim, gerekse hizmet alanlarinda lider konumuna
gelecegidir.Nitekim bugün AYSAD Dernegi Uluslararasi Asansörcüler
Dernegi ELA'ya üyedir. Yine Uluslararasi Asansör Mühendisleri
Dernegi'ne pek çok Türk mühendis üye olarak kabul edilmistir. Yine
Istanbul Asansör Fuari dünyanin önemli asansör ihtisas fuarlarindan
biri konumuna gelmistir. 96 yilindan bu yana yayin hayatinda yer
alan ASANSÖR DÜNYASI Dergisi de uluslararasi platformda
gerçeklestirdigi Türkçe-Ingilizce yayinla ilk dört dergi arasinda
görülmektedir.Sanayi Bakanligi'nin devlet politikasi geregi Avrupa
Birligi ile uyum sürecinde gerçeklestirdigi çalismalar Türk Asansör
sektöründe de etkisini hissettirmektedir.Bu baglamda asansör teknik
komitesi olusturulmus ve bu komitede sektör temsilci ile temsil
edilmektedir. Yine Türk asansör sektöründe dünyada bir ilk olacak
olan bakim standardi ve yönetmeligi hazirlanmaktadir
|
